O koncentracji, planowaniu i ADHD
Wielu rodziców zauważa u swoich dzieci trudności z koncentracją. Zadania domowe trwają
bardzo długo, dziecko łatwo się rozprasza, zapomina o poleceniach, gubi rzeczy albo ma
problem z zaplanowaniem pracy. W takich momentach pojawia się naturalne pytanie: czy to
już ADHD, czy po prostu chwilowe trudności z uwagą?
Warto wiedzieć, że problemy z koncentracją nie zawsze oznaczają ADHD. Wiele dzieci
doświadcza okresowych trudności z koncentracją, organizacją czy planowaniem. Mogą one
wynikać z przeciążenia bodźcami, zmęczenia, stresu szkolnego czy niedojrzałości pewnych
umiejętności poznawczych. Dzisiejszy świat stawia przed dziećmi ogromną liczbę bodźców
– szybkie tempo życia, technologie, nadmiar informacji – a mózg dopiero uczy się, jak sobie
z tym wszystkim radzić.
ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, jest jednak czymś
więcej niż tylko roztargnieniem czy trudnościami szkolnymi. To zaburzenie neurorozwojowe,
które wiąże się z trwałymi różnicami w funkcjonowaniu mózgu. Objawy pojawiają się zwykle
już w dzieciństwie i obejmują m.in. problemy z utrzymaniem uwagi, impulsywność, trudności
z organizacją działań oraz planowaniem zadań.
Dzieci z ADHD często naprawdę chcą wykonać zadanie, ale ich mózg działa w trochę inny
sposób. Trudniej jest im rozpocząć pracę, utrzymać koncentrację przez dłuższy czas czy
zaplanować kolejne kroki działania. Zadanie, które dla innych dzieci jest stosunkowo proste
– na przykład przygotowanie się do sprawdzianu – może wymagać od nich znacznie
większego wysiłku.
Jednocześnie warto pamiętać, że podobne trudności mogą pojawiać się także u dzieci, które
nie mają ADHD. Dzieci stopniowo rozwijają umiejętności organizacji, samokontroli czy
planowania. Są to tzw. funkcje wykonawcze – zestaw umiejętności, które pozwalają nam
kierować własnym działaniem: planować, przewidywać, kontrolować emocje, kończyć
rozpoczęte zadania i skupiać uwagę na tym, co ważne.
Dobra wiadomość jest taka, że funkcje poznawcze i wykonawcze można rozwijać. Mózg
dziecka jest bardzo plastyczny, co oznacza, że odpowiednie wsparcie może znacząco
pomóc w budowaniu tych umiejętności
Na czym polega trening funkcji poznawczych i wykonawczych?
Trening funkcji poznawczych i wykonawczych to specjalnie zaprojektowane zajęcia, których
celem jest wzmacnianie umiejętności odpowiedzialnych za uczenie się, koncentrację i
samodzielne działanie. Podczas takich spotkań dzieci ćwiczą m.in. uwagę, pamięć roboczą,
elastyczność myślenia, analizowanie, planowanie oraz kontrolę impulsów.
Zajęcia mają zazwyczaj formę angażujących aktywności – gier logicznych, zadań
wymagających skupienia, ćwiczeń pamięciowych czy wyzwań problemowych. Dzieci uczą
się np. jak podzielić większe zadanie na mniejsze etapy, jak utrzymać koncentrację mimo
rozproszeń, jak sprawdzić swoją pracę lub jak zaplanować kolejne kroki działania.
Ważnym elementem treningu jest także uczenie strategii, które dziecko może wykorzystać
później w codziennym życiu. Może to być np. korzystanie z listy zadań, planowanie pracy w
krótszych blokach czasu, stosowanie prostych technik pomagających wrócić do koncentracji
czy organizowanie przestrzeni do nauki.
Dla wielu dzieci jest to ogromna zmiana. Zamiast słyszeć, że są „roztrzepane”, „leniwe” czy
„nieuważne”, dostają konkretne narzędzia i wsparcie. Zaczynają rozumieć, jak działa ich
mózg i co mogą zrobić, aby lepiej sobie radzić w szkole i w codziennym życiu.
Najważniejsze jest jednak podejście pełne zrozumienia. Trudności z koncentracją nie są
oznaką braku chęci czy złej woli. Często są sygnałem, że dziecko potrzebuje wsparcia w
rozwijaniu umiejętności, które dla innych przychodzą bardziej naturalnie.
Dzięki odpowiednim ćwiczeniom, cierpliwości i wspierającemu środowisku wiele dzieci może
znacząco poprawić swoją koncentrację, organizację i pewność siebie. A to z kolei przekłada
się nie tylko na lepsze wyniki w nauce, ale przede wszystkim na większy spokój wewnętrzny
dziecka i poczucie sprawczości w codziennym życiu.